“We leven langer, flexibeler en vaker alleen, maar onze woningen bewegen niet mee”

Demograaf Jan Latten over de veranderende woonrealiteit in Nederland

Tijdens de kick-off van So You Think You Can Build Challenge 2.0 op 23 september 2025 hield prof. dr. Jan Latten een indringend betoog over de manier waarop Nederland verandert. Zijn verhaal maakte duidelijk dat de woningmarkt niet alleen over stenen gaat, maar over mensen. Over samenwonen en samenleven, over welzijn en welbevinden.

Van bruidssuite naar studentenkamer

“In 1974 was het simpel: je trouwde als begin twintiger, kreeg snel een kind en begon samen aan een vaste wooncarrière,” vertelde Latten. “Tegenwoordig is dat scenario een museumstuk. Trouwen is voor dertigers, vaak met kind, en twintigers hoppen van relatie naar relatie, van reis naar reis. Hun woonpad kronkelt. Ze starten vaker alleen, keren soms terug naar hun ouders en beginnen opnieuw. Herstarters dus. Daar horen flexibele woningconcepten bij.”

Zijn analyse raakt aan een bredere trend: levenslopen zijn niet meer lineair, en de woningvoorraad past daar niet meer bij. De klassieke doorzonwoning is steeds vaker letterlijk en figuurlijk een museumstuk.

Liefde op losse schroeven

“Jobhoppen is normaal, lovehoppen net zo,” aldus Latten. “Veertig procent van de mannen van dertig heeft geen vaste relatie. Ze willen wel zelfstandig wonen, maar niet alleen zijn. Dus zoeken ze gedeelde woonvormen, een soort moderne nomadenstijl.”

Ook bij oudere generaties groeit de groep alleenwonenden. “Na vijftien jaar is de helft van de stellen gescheiden, en dat vraagt om nieuwe woonoplossingen voor co-ouders, van parent houses tot ex-studentenhuizen.”

Volgens Latten wordt ‘partnerloos’ wonen de norm. In 2047 telt Nederland naar verwachting 3,8 miljoen alleenstaanden, exclusief alleenstaande ouders. “De klassieke doorzonwoning voor gezinnen? Die staat niet voor niets al in het Openluchtmuseum in Arnhem.”

In die zoektocht naar nieuwe woonvormen zien we nog veel onontgonnen terrein. Denk aan de vriendenwoning: een woning die gedeeld kan worden door twee of meer bewoners, mits ieder beschikt over een eigen ruime slaapkamer en eigen sanitaire voorzieningen. Zulke concepten bieden perspectief voor wie zelfstandig wil wonen, maar verbonden wil blijven.

Wonen wordt duurder en eenzamer

Latten waarschuwde dat deze ontwikkeling niet zonder gevolgen blijft. “Eenpersoonshuishoudens lopen meer financiële risico’s. Woonlasten slokken soms de helft van hun inkomen op. Ouderen die gescheiden zijn, raken vaak krap bij kas. En eenzaamheid ligt op de loer, vooral bij mannen zonder kinderen. We compenseren dat met aandacht door coaches, honden of groepsapps. Aandacht koop je tegenwoordig bijna net zo makkelijk als een brood.”

Het is een confronterend beeld van een samenleving waarin individuele vrijheid groeit, maar de sociale cohesie afneemt. Daarom is het des te belangrijker dat nieuwe concepten ruimte bieden voor ontmoeting. Denk aan woongemeenschappen of plekken waar bewoners elkaar ‘vanzelf’ tegenkomen – van gezamenlijke binnentuinen tot de voortuin als ontmoetingsplek. Zulke elementen, ook terug te vinden op Conceptenboulevard.nl, laten zien hoe bouwprojecten kunnen bijdragen aan sterkere sociale verbanden.

Bouwen met aandacht

Ook Latten ziet zo kansen. “De overheid wil mixen, bewoners zoeken een community met gelijkgestemden. Denk aan deeltuinen, deelauto’s, groepsapps. Vriendschap vervangt het diamanten huwelijk. Misschien wordt de toekomst wel het vriendenerf: wonen met zelfstandigheid, zorg én aandacht.”

Zijn oproep is helder: “Individualisering dendert door. Partnerloosheid wordt normaal. Wonen draait minder om bakstenen, meer om verbondenheid. En knoop in je oren: mensen gaan vaker alleen wonen, maar willen niet alleen blijven. Wonen met aandacht gaat om de zachtere waarde, niet om de technische eisen. Bied ouderen een plek waar de aandacht vanzelf komt.”

Die boodschap raakt aan waar wij als Netwerk Conceptueel Bouwen (NCB) voor staan: waardecreatie. Bouwen met aandacht betekent verder kijken dan prijs per vierkante meter. Het gaat om de maatschappelijke waarde die een woningconcept toevoegt – aan welzijn, leefbaarheid en duurzaamheid. Want als we alleen op prijs bouwen, betaalt uiteindelijk de samenleving de rekening.

De vertaalslag: conceptueel ontwikkelen en bouwen als sleutel.

De inzichten van Jan Latten sluiten direct aan bij de missie van NCB. Nederland staat voor een groeiende behoefte aan zorggeschikte woningen: gewone woningen waarin mensen ook kunnen blijven wonen als ze ouder worden of zorg nodig hebben.

Met conceptueel ontwikkelen en bouwen  kan die behoefte duurzaam worden ingevuld. De vernieuwde Woonstandaard 4.0  en de nieuwe Product-Marktcombinaties (PMC’s) 19 en 20  bieden daarvoor concrete handvatten. Ze maken het mogelijk om snel, schaalbaar en met kwaliteit woningconcepten te realiseren die aansluiten op de veranderende levens van mensen.

Waar Jan Latten de urgentie zichtbaar maakt, biedt NCB het instrument om te handelen.

Tijdens 23 september 2025 werd het 1e exemplaar van de vernieuwde Woonstandaard 4.0 uitgereikte aan Secretaris-Generaal Volkshuisvesting & Ruimtelijke Ordening

Samen bouwen aan betekenisvolle woonvormen

Als we de samenleving van morgen willen huisvesten, moeten we vandaag beginnen met anders denken over wonen. En ALLE woningen die we toevoegen zorggeschikt maken. Dát is waarde creëren voor de toekomst. Ónze toekomst. De woonvraag van de toekomst draait niet alleen om aantallen, maar vooral om aandacht, verbondenheid en zorg.

Dat is precies waar So You Think You Can Build Challenge 2.0 om draait: bouwen aan woningconcepten die passen bij het leven van nu én van straks.

Kijk voor meer informatie of deelname op: https://www.conceptueelbouwen.nl/soyouthinkyoucanbuildchallenge