De concepten zijn er. Nu is het tijd om zorggeschikt te bouwen

Veertig zorggeschikte woningconcepten en vijftien betrokken conceptaanbieders. Er zijn volop kansen om sneller te bouwen voor mensen die zorg nodig hebben. Nu of in de toekomst. De finale van de So You Think You Can Build Challenge – Wonen met Zorg op 28 oktober in Eindhoven laat zien hoeveel er mogelijk is als we dezelfde taal spreken. De boodschap van de middag was kraakhelder; de oplossingen liggen klaar en nu is het tijd om ze samen in praktijk te brengen!

De toon wordt meteen gezet. In een videoboodschap prijst minister Elanor Boekholt-O’Sullivan de samenwerking tussen alle betrokken partijen. Nederland heeft dringend meer toekomstbestendige woningen nodig, zeker voor ouderen. Standaardisering helpt om sneller te bouwen. Dat deze challenge in één klap zoveel woningconcepten heeft opgeleverd voor wonen met zorg, noemt ze een geweldig resultaat.

Ook in de zaal op de High Tech Campus is het enthousiasme voelbaar. Op de vraag wie zich professioneel bezighoudt met wonen en zorg, vliegen de handen omhoog. Van gemeenten en woningcorporaties tot zorgorganisaties, conceptaanbieders en ontwerpers: alle disciplines zijn vertegenwoordigd. Precies die brede samenwerking is nodig om de volgende stap te zetten.

Een gewone woning die méér mogelijk maakt

Niek Pot, programmamanager Wonen en Zorg voor Ouderen bij het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, ziet dat de opgave steeds meer aandacht krijgt. En terecht. Nederland vergrijst en heeft andere woningen nodig. Niet per se bijzondere zorgwoningen, benadrukt hij, maar aantrekkelijke woningen waarin mensen prettig kunnen leven én zorg kunnen ontvangen wanneer dat nodig is.

De nieuwe Product Markt Combinaties, PMC 19 en PMC 20 en De Woonstandaard helpen daarbij. Ze maken duidelijk aan welke prestaties zorggeschikte woningen moeten voldoen. Dat voorkomt eindeloze discussies, geeft opdrachtgevers houvast en helpt procedures versnellen. Niek roept de aanwezigen op om ambassadeurs te worden: bekijk de beschikbare woningconcepten op De Conceptenboulevard.nl en vertel vooral verder wat er nu al mogelijk is!

Olga Görts-van de Pas benadrukt vanuit het NCB het belang van goed opdrachtgeverschap. De uitdaging is niet alleen om woningen te ontwikkelen, maar vooral om de juiste vraag te stellen. De nieuwe PMC's brengen vraag en aanbod dichter bij elkaar. Dat vraagt volgens haar om lef en leiderschap, maar vooral ook de bereidheid om bestaande werkwijzen los te laten.

Ook in de zaal klinkt de wens om vooral praktisch aan de slag te gaan. De oplossingen zijn er, maar hoe brengen we ze naar de juiste plek? Een deelnemer hoopt dat opdrachtgevers en conceptaanbieders elkaar vandaag weten te vinden. “Fantastisch als er een opdrachtgever in de zaal is met een locatie en dat ze de deur uitlopen met drie conceptaanbieders onder de arm.” Een ander benadrukt dat zorggeschikt wonen niet alleen thuishoort op nieuwe bouwlocaties. Juist ook bestaande wijken bieden kansen. Door daar zorggeschikte woningen toe te voegen, kunnen hele buurten toekomstbestendiger worden.

Standaardiseer de woning, niet het wonen

Bestaande processen loslaten is ook de boodschap van Michel van Rooijen, partner bij BeBright. Hij maakt een belangrijk onderscheid tussen het woningconcept en het woonconcept. De stenen kunnen we standaardiseren, maar hoe mensen samenleven, dát laat zich niet in een blauwdruk vangen.

Waarom bij ieder project opnieuw maanden besteden aan plattegronden en draaicirkels als er al bewezen woningconcepten bestaan? Die tijd kunnen partijen volgens Michel beter investeren in wat een woonomgeving écht waardevol maakt: ontmoeting, gemeenschapsvorming en onderlinge hulp. Dat laat hij zien vanuit drie transities: van systeemdenken naar gemeenschappen, van project naar proces en van instelling naar ecosysteem. Waardevolle inzichten die ook terug te lezen zijn in de waardevolle publicatie ‘Samen wonen, samen leven’ (PDF).

Michel pleit vooral voor een andere manier van denken. Niet alleen van project naar oplevering, maar van project naar een gemeenschap die zich blijft ontwikkelen. Want zodra de bouwers vertrekken, begint het leven van de bewoners pas echt. Zijn kernboodschap: de woning kan prima uit een bewezen woningconcept komen. Het wonen nooit.

Wat de zeecontainer ons kan leren

Econoom Jona van Loenen bekijkt de opgave vanuit een verrassende invalshoek: de zeecontainer. Dankzij wereldwijd gestandaardiseerde afmetingen werd goederenvervoer veel eenvoudiger en goedkoper. Wat als we diezelfde logica op de woningbouw en specifiek wonen met zorg toepassen?

Volgens Jona raken twee grote maatschappelijke problemen elkaar: de woningnood en het groeiende tekort aan zorgpersoneel. Zorggeschikte woningen kunnen helpen om beide aan te pakken. Bijvoorbeeld door woningen slimmer te clusteren, zodat zorgprofessionals minder reistijd kwijt zijn en meer tijd overhouden voor bewoners. De inrichting en ligging kunnen ook bijdragen aan efficiëntere zorg. Een overtuigend argument om wonen en zorg niet als afzonderlijke vraagstukken te behandelen, maar juist integraal. Bij de statistieken die Jona paraat heeft klinken oeh’s en ah’s uit de zaal. Dat de tekorten in de zorg verder oplopen, dat weten veel mensen wel. Maar dat dat in 2035 oploopt tot 260.000 arbeidskrachten, zorgt voor veel opgetrokken wenkbrauwen. De verbanden die Jona trekt met woningbouw geven zo een frisse, interessante blik op de opgave.

Van 40 woningconcepten naar concrete bouwlocaties

Roos van Empel-Smeets laat vervolgens zien hoeveel er in de afgelopen periode is bereikt. Samen met tal van professionals werden de minimale prestatie-eisen voor zorggeschikt wonen uitgedacht en vastgelegd. Daarna daagde het NCB de markt uit om die eisen te vertalen naar concrete woningconcepten.

Vijftien conceptaanbieders gingen de uitdaging aan. Het resultaat: veertig getoetste woningconcepten, beschikbaar via de Conceptenboulevard.nl. Ook aan de vraagzijde is de belangstelling groot. Maar liefst 45 partijen meldden zich met potentiële locaties. Drie daarvan waren al zover dat ze een locatie beschikbaar konden stellen. Het laat zien dat de beweging op gang komt. De PMC's vinden hun weg naar concrete uitvragen en projecten. En steeds meer aanbieders staan klaar om mee te doen.

Van eerste gesprek naar structuurontwerp in vijf maanden

Hoe dat in de praktijk werkt, blijkt uit het panelgesprek met Raymond Ophuis van zorgorganisatie Gemiva, Maartje Luisman van SVP Architecten en Wilko Wolters van het NCB. In de gemeente Krimpenerwaard onderzochten zij samen hoe twee locaties met verouderd vastgoed ruimte kunnen bieden aan nieuwe zorggeschikte woningen. Met de nog te publiceren tool van het NCB; het Dialoogwiel, brachten ze samen met de gemeente vroegtijdig de belangen en stedenbouwkundige randvoorwaarden in beeld. Volgens het panel zit het verschil vooral in de aanpak. In plaats van achtereenvolgens plannen te maken, bezwaren op te halen en opnieuw te beginnen, zitten betrokken partijen vanaf het begin samen aan tafel.

En dat werkt. De eerste gesprekken vonden plaats in mei. Vijf maanden later ligt er al een structuurontwerp. Volgens Raymond is dat boven verwachting. Ook de gemeente is verrast door de mogelijkheden op de beperkte locaties. Maartje benadrukt dat conceptueel ontwikkelen en bouwen geen kwestie is van een bestaand woningconcept koste wat kost ergens in te duwen. Het gaat erom samen te ontdekken wat wél past in een stedenbouwkundige opgave.

Een groeiend netwerk dat kleur bekent

Er klinkt vooral optimisme, ook bij bestuursvoorzitter Joost Mulder van het NCB. Hij ziet het netwerk groeien, met steeds meer gemeenten, architecten en andere disciplines die zich aansluiten. Olga overhandigt hem het eerste exemplaar van de tweede editie van het NCB-magazine En Bloc, met als thema 'Kleur bekennen'. Een toepasselijke boodschap voor deze middag: weten waar je voor staat, kennis delen en samen keuzes durven maken.

De finale is pas het begin

Tijdens de woningconceptenmarkt ontmoeten opdrachtgevers en conceptaanbieders elkaar. De woningconcepten zijn geen plannen meer op papier, maar concrete oplossingen waarover partijen direct in gesprek kunnen. Olga kijkt bij de afsluiting dan ook nadrukkelijk vooruit. De challenge en het project Wonen met Zorg is nu afgerond, maar het werk gaat door. Met nieuwe locaties, trainingen, workshops en begeleiding in de praktijk blijft het NCB partijen helpen om de ontwikkelde instrumenten toe te passen.

Spoken word-artiest Mike Warners geeft de middag een passend slot met de memorabele afsluitende woorden: 'Wonen met zorg, past als een jas'. En dat is uiteindelijk waar het om draait: woningen die passen bij het leven van mensen, ook als hun zorgbehoefte verandert. Deze finale was geen eindstreep, maar een startschot!

Bedankt namens het team en bestuur van Netwerk Conceptueel Bouwen!

Meer info over het project Wonen met Zorg lees je hier.

foto's: John van Hamond

tekst: Redactiegasten.nl